Oud-leerling keert terug naar 'Tuinstraatschool'

'Het zou zonde zijn als het gebouw wordt gesloopt'

DEDEMSVAART - Sinds eind juli klinken in het schoolgebouw aan de Tuinstraat in Dedemsvaart geen strenge stemmen van meesters of juffrouwen, geen geschreeuw van spelende kinderen en geen piepende krijtjes meer. De plaats waar meer dan 110 jaar lang onderwijs werd gegeven ligt er stil en verlaten bij. 'Het zou jammer zijn als het gebouw weg moet,' vindt oud-leerling Henk Brinkman.

'Hier moet vroeger ongeveer de hoofdingang zijn geweest,' zegt Henk Brinkman, terwijl hij zich omdraait. 'Want die stond recht tegenover het schoolpad daar.' Hij wijst naar de betegelde laan voor hem die uitkomt op de Tuinstraat. Vroeger kwamen de kinderen hier vandaan naar de school, later verhuisde de hoofdingang naar de andere kant van het gebouw, aan de Prins Bernardstraat. Toch heeft de school voor de meeste mensen bekend gestaan als de Tuinstraatschool. Oud-Dedemsvaarter Henk Brinkman (69) was er van 1937 tot 1946 leerling. 'Toen ik vijf was ben ik voor het eerst met mijn broer gaan kijken naar de school. Toen zag het er allemaal veel anders uit hier,' vertelt hij, wandelend door de lege gangen. De lichtgrijze granieten vloer vertoont een paar kleine scheuren en een enkele vochtige plek. Hier en daar staan wat oude dozen, in een hoek een paar overgebleven stoeltjes en schooltafeltjes. De meeste lokalen zijn helemaal leeg. Het stof ligt dik op de vloer, soms hangt er een werkstukje tegen het raam of staat een plantje met hangende blaadjes in de vensterbank. Een kale plek op de muur laat zien waar vroeger het schoolbord hing. Hoewel er veel veranderd is, weet Brinkman de ligging van de lokalen van vroeger nog wel voor de geest te halen. 'Rond deze plaats zaten we in de eerste klas in 1937 met 48 kinderen. In elke bank twee leerlingen, vier rijen van vijf banken naast elkaar en nog enkele plaatsen aan de zijkant. En dan was het lokaal nog een paar meter minder breed dan nu,' zegt de oud-Dedemsvaarter die nu in Kampen woont.

Vanaf augustus 1939 was op het dak van de school een uitkijkpost van de luchtmacht. Onder de gemobiliseerde Nederlandse soldaten zijn ook de schoolmeesters Kwant en Sikkens, die soms in uniform les stonden te geven. Op vrijdag 10 mei 1940 vallen de Duitsers ons land binnen. Dat kan Brinkman zich nog als de dag van gisteren herinneren. 'Meester Sloots zei die donderdag na de les bijbelse geschiedenis dat hij de volgende dag het verhaal van de zondvloed zou vertellen. Dat heeft hij later niet meer verteld. De volgende morgen trokken de eerste Duitse soldaten door het dorp. Langs de Hoofdvaart kwamen ze in een lange stoet voorbij. Ik heb nog nooit zoveel paarden gezien.' Na de capitulatie neemt de Duitse Wehrmacht de uitkijkpost op de Tuinstraatschool over. 'We hebben er niet veel van gemerkt, behalve dan dat we de soldaten zagen lopen. De meisjes gooiden eens als een spelletje een bal naar boven die de Duitsers dan weer teruggooiden. Dat werd meteen verboden, want het bleef de vijand. Verder weet ik nog wel dat we veel vrij waren en dat we veel films keken tijdens de lessen. De oorlog was voor mij toen iets onwezelijks. Als 10-jarige gaat de ernst ervan aan je voorbij. Dat kwam later pas,' aldus Brinkman. Vanaf oktober '44 is de school gesloten. Na de bevrijding moest het gebouw eerst ontruimd worden. Begin juni '45 beginnen de lessen weer.

Later keerde Brinkman terug naar de Tuinstraatschool, als stagiair van de kweekschool. Drie jaar werkte hij er. 'Maar het was hier allemaal iets tè bekend,' zegt hij hierover. Vandaar dat Brinkman in 1957 als onderwijzer ging werken in Zaandam. Een lokaal aan de oostkant stamt nog uit de tijd dat hij les gaf op de school. Er hangt een groen schoolbord met in het midden een grote scheur. Achterin de klas staat een kast met opgezette dieren. 'Berggans, 1930' staat er op een van de kaartjes. 'Daar heb ik toen ik leerling was het meest in gestaan,' klinkt het in de verder lege ruimte. Brinkman doelt op de hoek van het lokaal. 'Dat was vroeger heel normaal, hoor. De kinderen werden veel sneller gestraft dan tegenwoordig.' Volgens Brinkman, die nu archivaris is bij Boom Pers in Meppel, was de hoofdmeester toen een belangrijk persoon voor wie je ontzag had. 'De hoofdmeesters Proost en Sluimer waren autoriteiten in het dorp. Op de eerste plaats kwam de dominee en meteen daarna de hoofdmeester. Die wist het gewoon, daar ging je vanuit, net als bij de dokter. Tegenwoordig zijn de mensen veel mondiger geworden.'

Kijkend uit het raam naar de Prins Bernardstraat, merkt hij op: 'Aan de achterkant van de school was in mijn tijd nog niets, alleen een sloot. Achter de Kalkovenwijk hielden de huizen op, verder was er alleen land. De Oranjebuurt was er toen nog niet. Je had hier kilometers ver uitzicht. Je kon over de Lange Wijk tot aan Balkbrug en begraafplaats De Mulderij kijken.' Dat is tegenwoordig moeilijk voor te stellen: het gebied voor de school is volgebouwd met rijtjeshuizen.

Door het raam bij de trap is een steen gegooid. De glasscherven knarsperen onder zijn schoenen als Brinkman de steile stenen treden oploopt. 'We moeten zuinig zijn op de dingen van vroeger. Het zou toch zonde zijn als dit gebouw, waar zoveel mensen herinneringen aan hebben, weg zou moeten,' zegt hij. Op 15 oktober wordt de school overgedragen aan gemeente. De Rabobank zal vervolgens voor een jaar een deel van het pand huren. De gemeente heeft vergevorderde plannen om het gebouw te slopen. De locatie dichtbij het centrum zou het meest geschikt zijn voor de bouw van appartementen. Geïnteresseerden kunnen de school op vrijdag 8 oktober nog in. Dan houdt De Regenboog van 17.30 tot 19.30 uur een verkoop van overgebleven spullen uit de oude school.

Naschrift Tonie:

In december 2001 wordt het leegstaande schoolgebouw gesloopt. Op de site van De Regenboog staan enkele foto's van de sloop.